Okruchy Kultury - Wędrówki po Rzymie z historią w tle
Książki, Sztuka

Nieustanna ciekawość miasta. O Rzymie z historią w tle oczami Bożeny Fabiani

Jest lipiec. Gorący, zawiesisty wieczór. Mieszkam w rejonie metra Cavour, wychodzę – przy chodniku rosną drzewka cytrusowe pachnące aromatycznie do zawrotu głowy.

Rzym po zmierzchu ożywa i staje się  tak bardzo różny od turystycznej stolicy znanej z folderów reklamowych biur podróży oferujących objazdowe wycieczki. Paradoksalnie, miasto wycisza się, a jego puls przechodzi w pogłos śmiechu i stukających kieliszków, filiżanek do kawy stawianych na porcelanowych spodeczkach, wreszcie – zaśpiew rozgrzanych, tramwajowych szyn.

W starożytnych ruinach zamieszkuje dziś niepoliczalna ilość kotów. Czytaj dalej

Standard
Sztuka, Zapiski z podróży

Potężna lekkość – o stylu gotyckim

Nie zrozumiesz gotyku, jeśli nigdy nie spróbujesz narysować katedry.
Nie zrozumiesz go, jeśli chociaż raz nie pozwolisz uwieść się strzelistym prostym, które biegnąc w nieskończoność, w przestworza, wyznaczają wertykalność tego stylu, lekkiego, uduchowionego, powstałego na cześć i chwałę Dziewicy Maryi.

Gotyk w architekturze był tym, co sprawiło, że zafascynowała mnie historia sztuki jako taka. W czasie, kiedy postrzegałam go przez pryzmat barwnych, ręcznie malowanych witraży Chartres i Reims, które mogłam oglądać tylko na kartach albumów o sztuce, jakie znajdowały się w biblioteczce mojej Mamy, zapragnęłam, że kiedyś zobaczę katedry na własne oczy.

Jakkolwiek nazwa stylu została użyta po raz pierwszy w 1550 roku przez Vasariego, to początki jego można datować na połowę XII wieku. Rodzi się we Francji i Francja naznacza wszystkie jego odmiany, nie wyłączając mrocznego gotyku niemieckiego, dolnośląskiego (który dopiero od niedawna poznaję), a nawet włoskiego, niepogodzonego z upadkiem dawnego Imperium, którego sere znajdowało się na terenach Italii.

Dziwny, bardzo spójny i piękny to styl, który najlepiej opowiadają dwie rzeczy pozornie tylko od siebie oddalone; matematyka i wiara. Kult Maryi, który od XII wieku rośnie w siłę w Europie, odciska swoje piętno na sztuce, darowując jej cudowność miękkiej rzeźby (Madonny w charakterystycznej pozie kontrapostu), jak i świątynie poświęcone Matce Boskiej – katedry będące wyrazem uwielbienia i małości człowieka o strzelistym jednak sercu.
To strona duchowa. Architektonicznie i matematycznie zaś, wysokość, przestronność i lekkość kościołów to kwestia konstrukcji, a zwłaszcza oświetlenia, które było najtrudniejszym problemem stojącym przed ówczesnymi budowniczymi. Znano cyrkiel i kątownicę – podstawowe, najprostsze narzędzia, dzięki którym uzyskiwano całe bogactwo gotyckich kształtów, przestrzeni i ozdób.

Ogromny obszar oddziaływania sztuki gotyckiej to tak naprawdę cała Europa; połączona wspólną mową (lingua latina), ideą (chrześcijaństwo) i sztuką (już romanizm był uniwersalny) dobrze znosiła tworzenie się w jej wnętrzu poszczególnych państw narodowych, które już wkrótce miały odegrać kardynalną rolę w teatrze dziejów, ze starych katedr nierzadko czyniąc sobie panteony.

[Wszystkie zdjęcia w galerii – mojego autorstwa, znajdziecie je na Instagramie: @Apsalaar

Standard
Riomaggiore, Cinque Terre, Italia
Zapiski z podróży, Życie

Riomaggiore. Markowy produkt turystyczny. Konsumuj więcej!

Do Riomaggiore wjeżdża się po serpentynowej drodze wiodącej w górę, ponad La Spezia, która nie wyróżnia się ani urodą, ani czystością – przeciętność portowego miasta Północy załamywana jest jedynie przez dwa, ultranowoczesne okręty wojenne cumujące przy wojskowej części nabrzeża. To Liguria, w której miesza się błękit włoskiej Riviery i majestat gór, okalających krainę od wschodu. Czytaj dalej

Standard
Zapiski z podróży, Życie

Zapiski z podróży (IX). Na granicy

Droga na południe Europy. Jedna z moich najbliższych, najbardziej rozeznanych i zapamiętanych dróg. Jedna z tych, którymi mogłabym poruszać się bez mapy (i mam wrażenie, że od ostatniego czasu, kiedy tędy jechałam, zapamiętałam tak idealnie kształt i charakter każdej mijanej miejscowości, każdego wzniesienia, czy też charakterystycznego, niepowtarzalnego znaku w przestrzeni – niech będzie to przekrzywiony drogowskaz, restauracja z brudną toaletą, papieros palony na parkingu u przedproża Alp, siedem lat temu).

Ta droga jest jak powrót do domu po latach. Zwłaszcza granica polsko-czeska, pierwsza granica, jaką przekraczać, która jest zarazem granicą mentalną; opuszczone od dziesięciu lat terminale osobowej odprawy granicznej, puste, dewastujące się powoli z czasem budynki, które wyjada niczyjość i głęboka nieprzydatność. Ideologicznie, rozgraniczenia pomiędzy krajami strefy Schengen upadły. Gospodarczo, mentalnie, psychicznie – nigdy nie były oczywiste bardziej, niż dzisiaj. Dorosłam i zdaję sobie z nich sprawę.

Ziemia przy granicy polsko-czeskiej to ziemia niczyja. Za każdym razem, gdy na nią trafiam, spotykam nomadów wszelkiej narodowości i proweniencji, palących papierosy spokojnie, z wyrazem twarzy pokerzystów, przezornie chowających oczy za fosforycznymi, przeciwsłonecznymi „aviatorami”. Nikt nie potrzebuje niezagospodarowanych, opuszczonych przestrzeni służących kontroli tożsamości i zamiarów podróży tych, którzy przekraczają tę granicę; niegdyś oczywista kontrola stała się dziś naszą prywatną sprawą, rzeczą, której dokonujemy sami, pisząc o celach naszych podróży na Facebooku i w innych mediach. Kontrolujemy się samodzielnie, a rolę celników przejęli „znajomi znajomych” i publicznie udostępniane statusy.
Przestrzeń w pobliżu terminali, jak wspomnienie czasów, o których z odrazą dziś mówi się i myśli, wypełniają elektrownie, zakłady przemysłowe i hale. Ich brud, żelazny osad opiłków i ciepło gazów są jak kontrola – ciężkie, wypchnięte poza granice czeskich miasteczek, tak gościnnych przecież, zapraszających piekarnią, piwnym barem i rynkiem, w którym niepodobna się nie zakochać.

Powietrze tu pachnie inaczej. Wiem, że jeszcze kilkanaście godzin. Że jeszcze nie można odpocząć, bo przede mną Alpy, wysokie, złowrogie góry odbierające i życie, i duszę. Że całe Czechy i ciche, mroczne tunele pod Wiedniem, przez które przemyka się o tej szczególnej porze, w której wszystko śpi, oprócz drukowanej właśnie prasy, mającej następnego dnia posłużyć jako podkładka pod kawałek sera i szklankę z czarną kawą przy pospiesznie jedzonym śniadaniu gdzieś, na przypadkowej stacji Esso.

Droga na Południe. Zmienna, ale wciąż taka sama, dobrze znana, niebezpieczna i przepiękna.
To właśnie tutaj, kiedy przemierzałam ją po raz pierwszy, zrozumiałam, że nigdy nie osiądę. Że nie mam gdzie osiąść. I nie mam czego szukać w spokojnym życiu.

11 lipca 2014

 

Standard

Kiedy trzy dni temu wsiadam w Sopocie do pociągu jadącego przez pół Polski na południe, mrużę oczy od słońca. Może pierwszy raz w tym roku tak bardzo intensywnie czuję wiosnę, czuję to ciepło, które zaczyna tulić się do skóry – ciepło niesione z wiatrem znad morza, łagodnym i dobrym. I zapach. Zapach świeżej, żywej ziemi i listnych pąków, które już za parę tygodni, a może wcześniej nawet rozchylą się i świat wypięknieje. Continue reading

Kultura

Wielkanoc: Bezwstydna zieloność i niezwyciężone słońce

Kiedy trzy dni temu wsiadam w Sopocie do pociągu jadącego przez pół Polski na południe, mrużę oczy od słońca. Może pierwszy raz w tym roku tak bardzo intensywnie czuję wiosnę, czuję to ciepło, które zaczyna tulić się do skóry – ciepło niesione z wiatrem znad morza, łagodnym i dobrym. I zapach. Zapach świeżej, żywej ziemi i listnych pąków, które już za parę tygodni, a może wcześniej nawet rozchylą się i świat wypięknieje.

Obrazek
Kultura, Sztuka, Zapiski z podróży

Opowieści miasta, które jest jak popiół

Jakiś czas temu zamarzył mi się powrót do przeszłości. Nie wiem, czy to za sprawą muzyki, której słucham (Vangelis przeplata się z Love Is Colder Than Death – ciekawą niszą, o której opowiem Wam w innej notce), czy też ze względu na zbliżającą się wiosnę (a wiosna to u mnie zmiany, podróże i nowe decyzje, zawsze)… Wspomnienia nie zawsze są bezpieczne, ale zaryzykowałam. I właśnie w ten sposób trafiłam do Włoch. W środek upalnego lata roku 2007, pod niebo błękitne i bezchmurne, do krainy pysznych oliwek i soku z pomarańczy, niecierpliwie rozrywanych palcami na ulicach Sorrento.

Pompeje, tuż po świciePompeje tuż po wschodzie słońca Czytaj dalej

Standard
Varia, Zapiski z podróży

O zimowej Toskanii i panforte pachnącym korzeniami

Włochy to kraj dla mnie magiczny – a zwłaszcza Toskania, latem pachnąca tysiącem drzewek cyprysowych i świeżą oliwą. W środku krainy łagodnych wzniesień, pod zawsze błękitnym niebem leży Siena – niegdyś skromna, etruska osada, która w ciągu wieków przekształciła się w jedno z najbogatszych miast Europy (XIII i XIV wiek), a także w ojczyznę nowożytnego kapitalizmu (!) – sieneńscy bankierzy udzielali pożyczek połowie Europy, a interesy możnych i kupców kwitły w sposób nadspodziewanie słuszny. Czytaj dalej

Standard